Deng pabrika ning sementu kalupa na nitang akakit keni ila reng maragul a panibatan ning carbon dioxide a magpainit king klima. Pero deng mapilan kareng pollutants malyari lang maging bayung uri ning gasolina. Ing asin ayni malyari yang ligtas a ibili kilub ning dekada o mas makaba pa.
Iti metung yang aliwang istorya keng serye a lalawe kareng bayung teknolohiya ampo aksyon na malyaring magpabagal keng pamagbayu ning klima, mabawas ing epekto na, o makasaup kareng komunidad para makayabut la keng mabilis a pamagbayu ning yatu.
Deng aktibidad a magpalwal carbon dioxide (CO2), metung a karaniwan a greenhouse gas, makaambag la king pamag-init ning atmosphere ning yatu. Ing ideya ning pamaglual CO2 keng angin ampo pamag-imbak kaniti ali ya bayu. Pero masakit yang gawan, lalu na nung agyu da reng tau. Ing bayung sistema makasolve ya keng problema ning CO2 polution keng aliwang paralan. Iti gagawan neng gasolina ing climate-warming gas.
Inyang Nobyembre 15, ding talapanaliksik ibat king Massachusetts Institute of Technology (MIT) king Cambridge pepalwal da ing karelang groundbreaking a resulta king journal a Cell Reports Physical Science.
Ing bayung sistema da mepitna ya keng adwang bage. Ing mumunang bage iyapin ing pamagbayu keng carbon dioxide ibat keng angin papunta keng molecule a ausan dang formate para gawang gasolina. Kalupa ning carbon dioxide, ing formate atin yang metung a carbon atom ampong adwang oxygen atom, ampo metung a hydrogen atom. Ing formate atin ya namang aliwang elementu. Ing bayung pamagaral ginamit yang formate salt, na ibat keng sodium o potassium.
keraklan kareng fuel cell gagamit lang hydrogen, metung a gas a malyaring masilab na mangailangan pipeline ampo pressurized tank para magtransport. Makanyan man, deng fuel cells malyari la namang gumalaw keng formate. Ing formate atin yang energy content a kalupa ning hydrogen, agpang kang Li Ju, metung a materials scientist a menimuna keng pamaglalang ning bayung sistema. Ing formate atin yang advantage keng hydrogen, sinabi nang Li Ju. Mas ligtas ya at ali ya mangailangan high-pressure a pamitipun.
Deng talapanaliksik keng MIT ginawa lang fuel cell para subukan ing formate, na gagawan da ibat keng carbon dioxide. Mumuna, sinamut de ing asin king danum. Ing timpla milub ya keng fuel cell. Kilub ning fuel cell, ing formate magpalwal yang electron keng chemical reaction. Deting electron mamagus la ibat keng negative electrode ning fuel cell papunta keng positive electrode, at kukumpletu ne ing electrical circuit. Deting mamagus a electron—metung a electrical current—atyu la kilub ning 200 oras kabang mag-experimentu.
I Zhen Zhang, metung yang materials scientist a magobra kayabe nang Li king MIT, optimistic ya na ing kayang grupu malyari neng i-scale ing bayung teknolohiya kilub ning metung a dekada.
Ing MIT research team ginamit yang chemical a paralan para maging susi ing carbon dioxide para keng pamaglalang gasolina. Mumuna, pepakit de keng matas a alkaline a solusyun. Pinili de ing sodium hydroxide (NaOH), a keraklan awsan dang lye. Iti mag trigger yang chemical reaction na magproduce sodium bicarbonate (NaHCO3), mas kilala bilang baking soda.
Kaybat, binuklat de ing kuryenti. Ing electrical current meging yang bayung chemical reaction na mepitna kareng balang oxygen atom keng baking soda molecule, at likuan ne ing sodium formate (NaCHO2). Ing karelang sistema pepalitan ne ing halus eganaganang carbon keng CO2 — maigit 96 porsyentu — keng asin ayni.
Ing enerhiyang kailangan para milako ing oxygen makalage ya keng chemical bonds ning formate. Sinabi nang Professor Li na ing formate malyari yang mag-store kaniting enerhiya kilub ning dekada a alang mawawalang potensyal a enerhiya. Kaybat, maggenerate yang kuryenti nung dumalan ya keng fuel cell. Nung ing kuryenti a gagamitan king pamaglalang formate ibat ya king solar, angin o hydroelectric power, ing kuryenti a gagawan ning fuel cell maging yang malinis a panibatan ning enerhiya.
Para a-scale up ing bayung teknolohiya, sinabi nang Lee, "kailangan tamung manintun geological resources ning lye." Pegaralan ne ing metung a uri ning batu a ausan dang alkali basalt (AL-kuh-lye buh-SALT). Nung isamut la keng danum, deng batu maging lang lye.
I Farzan Kazemifar metung yang inhinyero keng San Jose State University keng California. Ing kayang pamanyaliksik makatutuk ya keng pamag-imbak carbon dioxide keng gabun a asin. Ing pamaglako carbon dioxide keng angin parati yang masakit at uli na niti mamasa, ngana. Kaya makinabang ya ing pamagbayu keng CO2 para maging magagamit a produktu kalupa ning formate. Ing gastus ning produktu malyari yang makabawas keng gastus ning produksyun.
Dakal na ing pamanyaliksik king pamag-capture king carbon dioxide ibat king angin. Alimbawa, ing metung a grupu da reng siyentipiku king Lehigh University bayu-bayu lang miglarawan king metung pang paralan para king pamagsala king carbon dioxide ibat king angin at pamagbayu kaniti king baking soda. Deng aliwang grupung talapanaliksik magtipun lang CO2 kareng espesyal a batu, gagawan deng solidung carbon na malyaring iprosesu para maging ethanol, metung a alcohol fuel. keraklan kareng proyektung deni malati la mu at ala la pang maragul a epektu keng pamagbawas keng matas a lebel ning carbon dioxide keng angin.
Ing larawan ayni papakit ne ing bale na gagamit carbon dioxide. Ing aparatu a mayayakit keni papalitan ne ing carbon dioxide (deng molecule kareng bula a malutu ampong maputi) bang maging asin a ausan dang formate (deng bula a kule asul, malutu, maputi, ampong kule kule). Ing asin ayni malyari yang gamitan keng fuel cell para makagawa kuryenti.
Sabi nang Kazemifar ing pekamasanting a opsyun yapin ing "bawasan ing greenhouse gas emissions." Metung a paralan para gawan ita yapin ing palitan la reng fossil fuels kareng renewable energy sources antimo ing angin o solar. Iti metung yang dake ning pamagbayu a ausan da reng siyentipiku a "decarbonization." Pero sinabi na pa na ing pamag-stop keng climate change mangailangan yang multifaceted a paralan. Ing bayung teknolohiya kailangan ya para akit ing carbon kareng lugal na masakit yang i-decarbonize, ngana. Kuanan me ing steel mills ampo reng cement factories, para mamye lang adwang alimbawa.
Ing MIT team akakit da naman ing pakinabang keng pamisanmetung da reng bayung teknolohiya da keng solar ampo wind power. Deng tradisyunal a baterya dinisenyu la para magtipid enerhiya kilub ning paruminggu. Ing pamag-imbak keng aslag ning aldo keng dimla o mas makaba mangailangan yang aliwang paralan. "Kareng formate fuel," sinabi nang Lee, e ka na limitadu keng seasonal storage. "Malyari yang maging generational."
Malyari yang e kikislap kalupa ning gintu, pero "Malyari kung maglakwan 200 toneladang formate kareng anak kung lalaki at babai," sinabi nang Lee, "bilang mana."
Alkaline: Metung yang adjective a maglarawan keng chemical substance na gagawang hydroxide ions (OH-) keng solusyun. Deng solusyun a reni ausan dong alkaline (aliwa keng acidic) ampo atin lang pH a maygit 7.
Aquifer: Metung yang batu a makayabut kareng reservoir ning danum keng lalam ning gabun. Magamit ya naman ing kataya kareng subsurface basin.
Basalt: Metung yang maitim a batung bulkan a keraklan masyas siksik (maliban mu nung ing bulkan memakbung yang mika maragul a bulsa ning gas kaniti).
bond: (keng chemistry) metung a semi-permanenting pamisuglung pilatan da reng atom (o grupu da reng atom) king metung a molecule. Iti mebuu ya kapamilatan da reng makaakit a pwersa pilatan da reng makiabe a atom. Potang mebuu na la reng bond, gagana la reng atom antimong metung a yunit. Para mikawani la reng constituent atoms, kailangan ing energy keng porma ning pali o aliwang radiation ing i-supply kareng molecule.
Carbon: Metung yang chemical element a iya ing pisikal a basi da reng eganaganang bye keti yatu. Ing carbon malaya yang atyu keng porma ning graphite ampo diamond. Metung yang maulagang sangkap ning uling, apog, ampong petrolyu, at maliari yang makiabe king sarili na ba yang gawang miyayaliwang uri da reng molecule a maki ulaga king kemikal, biological, ampong komersyal. (King pamanyaliksik king klima) Ing katayang carbon neng misan magagamit yang halus mipapalitan king carbon dioxide bang ituring ing posibling epektu ning metung a aksyon, produktu, patakaran, o prosesu king makabang panaun a pamag-init ning atmospera.
Carbon dioxide: (o CO2) metung yang alang kule, alang bau a gas a gagawan da reng eganaganang animal potang ing oxygen a pangisnawan da maki-react ya king pamangan a dakal a carbon a kakanan da. Lulwal ya murin ing carbon dioxide nung masilab la reng organic matter, kayabe no reng fossil fuel antimo ing langis o natural gas. Ing carbon dioxide metung yang greenhouse gas a mag-trap keng pali keng atmosphere ning yatu. Deng tanaman gagawan deng oxygen ing carbon dioxide kapamilatan ning photosynthesis at gagamitan de ing prosesung iti ba lang gawang sarili dang pamangan.
Cement: Metung yang binder a gagamitan para isulud la reng adwang materyales, a magdalang matibe para maging solidu, o makapal a glue a gagamitan para isulud la reng adwang materyales. (Construction) Metung a mapinung gilingan a materyales a gagamitan para itali ing balas o ing mesira a batu para maging concrete. Ing sementu keraklan gagawan deng pulbura. Pero potang mebasa ne, magi yang maputik a slurry a matigas neng matuling ya.
Chemical: Metung yang sangkap a gawa kareng adwa o maigit pang atom a miyabe-abe (mipagkalub) king metung a sukad ampong istruktura. Alimbawa, ing danum metung yang sangkap a kemikal a bibilugan da reng adwang hydrogen atom a makasuglung king metung a oxygen atom. Ing chemical formula na H2O ya. Ing "chemical" malyari ya namang gamitan bilang adjective para ilarawan ing katangian ning metung a sangkap a manibatan kareng miyayaliwang reaksyun da reng miyayaliwang compound.
Chemical bond: Metung yang pwersa ning panga-akit da reng atom a sapat a sikanan ba yang gawang metung a yunit deng elementung makasuglung. Deng mapilan a atraksyon mahina la, deng aliwa masikan la. Deng eganaganang bond balamu makakonekta la kareng atom kapamilatan ning pamiabe-abe (o pamagpursigi dang pamiabe-abe) deng electron.
Chemical reaction: Metung yang prosesung maki kaugnayan king pamagbayu da reng molecule o istruktura ning metung a sangkap kesa king pamagbayu king pisikal a porma (alimbawa, ibat king solidu papunta king gas).
Chemistry: ing sanga ning ciencia a magaral king komposisyun, istruktura, katangian, ampong pamiugnayan da reng sangkap. Gagamitan de reng siyentipiku ing belwan a iti ba lang magaral kareng e pamilyar a sangkap, ba lang mika dakal a kapakibatan a sangkap, o ba lang magdisenyu at gawang bayung kapakibatan a sangkap. (of chemical compounds) Ing chemistry mangabaldugan ya naman keng formula ning metung a compound, ing paralan nung makananu ya gagawan, o mapilan kareng kayang katangian. Deng taung magobra keng larangan ayni awsan dong chemist. (keng social sciences) ing abilidad da reng tau na makipagsaup, mikakasundu, ampo magsaya keng metung at metung.
Climate change: Metung yang makabaldugan, makabang panaun a pamagbayu keng klima ning yatu. Malyari iti king natural a paralan o uli ning aktibidad da reng tau, kayabe na ing pamanyilab kareng fossil fuel ampong pamaglinis kareng kagubatan.
Decarbonization: mangabaldugan yang sadyang pamagbayu ibat kareng makadumi a teknolohiya, aktibidad, ampo panibatan ning enerhiya na magpalwal carbon-based greenhouse gases, antimo ing carbon dioxide ampo methane, papunta keng atmospera. Ing goal na niti yapin ing mabawas ing carbon gases na makaambag keng pamagbayu ning klima.
Electricity: Ing dagus ning electrical charge, keraklan manibatan keng kimut da reng negative charged particles a awsan dang electrons.
Electron: metung yang particle a maki negatibung karga a keraklan mag-orbit king kilwal nang dake ning metung a atom; iti mu rin ing magdalang kuryenti kareng solidu.
Inhinyero: Metung a taung gagamit science ampo mathematics para aluswan ing problema. Nung gamitan ya anting verb, ing katayang inhinyero mangabaldugan yang pamagdisenyu king metung a kasangkapan, materyal, o prosesu ba yang aluswan ing problema o e metupad a pamangailangan.
Ethanol: Metung yang alak, a awsan dang ethyl alcohol, a iti ing basi da reng inuman a maka-alcohol antimo ing beer, alak, ampong spirits. Magagamit ya murin anting solvent ampong gasolina (alimbawa, maralas sasamut king gasolina).
Filter: (n.) Bagay a magpaintulut karing mapilan a materyales a dumalan at ding aliwa, agpang king sukad da o aliwang katangian. (v.) Ing prosesu ning pamamili kareng mapilan a sangkap agpang kareng katangian antimo ing sukad, densidad, singil, atbp. (keng physics) Metung yang screen, platu, o layer ning metung a sangkap a sisipsip sala o aliwang radiation o mapiling pipigilan ing mapilan kareng kayang sangkap a dumalan.
Formate: Metung yang pangkabilugan a kataya para kareng asin o esters ning formic acid, metung a oxidized a porma ning fatty acid. (Ing ester metung yang carbon-based compound a mebuu kapamilatan ning pamagpalit kareng hydrogen atoms da reng mapilan a acid kareng mapilan a uri da reng organic a grupu. Dakal a taba ampong essential oils ing natural a ester da reng fatty acid.)
Fossil fuel: Nanu mang gasolina, antimo ing uling, petrolyu (crude oil), o natural a gas, a mebuu kilub ning milyun-milyung banua kilub ning yatu ibat kareng mangalating mitagan a bacteria, tanaman, o animal.
Gasolina: Nanu mang sangkap a magpalwal enerhiya kapamilatan ning metung a kontroladung kemikal o nukleyar a reaksiun. Deng fossil fuel (uling, natural a gas, ampong langis) ila reng karaniwan a gasolina a magpalwal enerhiya kapamilatan da reng reaksiun a kemikal nung mipapalitan la (keraklan anggang masilab la).
Fuel cell: metung yang kasangkapan na mag convert chemical energy para maging electrical energy. Ing peka karaniwan a gasolina yapin ing hydrogen, ing bukud mung by-product na niti yapin ing singaw ning danum.
Geology: Metung yang panguri a maglarawan king sablang bage a maki kaugnayan king pisikal a istruktura ning Yatu, ding kayang materyales, amlat, ampo reng prosesung malilyari kaniti. Awsan dong geologist deng taung magobra king larangan a iti.
Global warming: Ing ditak-ditak a pamagtas ning kabilugan a temperatura ning atmosphere ning yatu pauli ning greenhouse effect. Ing epektu manibatan ya king daragul a lebel ning carbon dioxide, chlorofluorocarbons, ampong aliwang gas king angin, a keraklan kareti lulual la kareng aktibidad da reng tau.
Hydrogen: Ing pekamalating elementu keng universe. Bilang gas, ala yang kule, alang bau, at sobrang mabilis yang masilab. Metung yang sangkap da reng dakal a gasolina, taba, ampo reng kemikal a bubuu kareng mabie tissue. Atin yang metung a proton (ing nucleus) ampo ing metung a electron a mag-orbit kaniti.
Innovation: (v. to innovate; adj. to innovate) Pamagbayu o pamagpaunlad king sadyang ideya, prosesu, o produktu ba yang maging bayu, mas matalino, mas epektibu, o mas magamit.
Lye: Ing pangkabilugan a lagyu ning sodium hydroxide (NaOH) a solusyun. Ing lye maralas yang sasamut kareng vegetable oils o animal fats ampo aliwang sangkap para gawang bar soap.
Materials scientist: Metung yang talapanaliksik a magaral king relasyun ning atomic ampong molecular a istruktura ning metung a materyal ampo reng kayang kabilugan a katangian. Deng siyentipiku ning materyales malyari lang gawang bayung materyales o mag-analisa kareng atyu na. Ing pamagsuri kareng kabilugan a katangian ning metung a materyal, antimo ing densidad, sikanan, ampong melting point, makasaup kareng inhinyero ampong aliwang talapanaliksik a mamili kareng pekamasanting a materyales para kareng bayung aplikasyun.
Molecule: Metung yang grupu da reng electrically neutral a atoms a magrepresenta keng pekamalating posibling dagul ning metung a chemical compound. Malyari lang gawang metung a uri ning atom o miyayaliwang uri da reng molecule. Alimbawa, ing oxygen king angin bibilugan de reng adwang oxygen atom (O2), at ing danum bibilugan de reng adwang hydrogen atom ampong metung a oxygen atom (H2O).
Pollutant: Metung a sangkap a makadumi king metung a bage, antimo ing angin, danum, tau, o pamangan. Deng mapilan a pollutants ila reng kemikal, antimo reng pestisidyu. Deng aliwang pollutants malyari lang radiation, kayabe na ing sobrang pali o sala. Agyang deng dikut ampo reng aliwang invasive species malyari lang ituring a metung a paralan ning biofouling.
Potent: Panguri a mangabaldugan king bage a tutung masikan o mayupaya (antimo ing mikrobyu, lasun, panulu, o asidu).
Renewable: Metung yang adjective a mangabaldugan keng metung a resource na malyaring palitan alang kapupusan (antimo ing danum, tanaman a berdi, aslag ning aldo, ampo angin). Iti makayaliwa ya kareng e malyaring ibalik a pibandyan, na limitadu ing suplay da at malyari lang maubos. Kayabe la kareng e malyaring i-renew a pibandyan deng langis (ampong aliwang fossil fuels) o deng elementu ampong mineral a medyu pambihira.